Dinsdag, 21 november 2017

Activiteiten

Vertaling website

Dutch Arabic Chinese (Simplified) English French German Spanish

Homilie Hoogfeest van Titus Brandsma

 

Gevierd op zondag 31 augustus 2014

Door pastoor Henri ten Have

Broeders en zusters,

Toen ik voor het eerst de eerste lezing uit het boek Wijsheid las, die hoort bij de gedachtenis van Titus Brandsma, dacht ik eerst: wat een negatieve woorden allemaal: foltering, vernietiging, tuchtiging, op de proef stellen, mensen als brandoffer. Moet dat nou, zo’n lezing? Maar vervolgens dacht ik: dat is wel een beeld van de situatie van vervolgingen waarin de schrijver van het boek Wijsheid leefde. En je leest erin ook, hoe hij in een gewelddadige omgeving zoekt naar houvast in het geloof, naar een diepere betekenis van wat zinloos lijkt, naar hoop op Gods redding. Een gelovig mens is immers nooit zonder hoop.

En in de gruwelijke situatie waarin de rechtvaardigen van het boek Wijsheid verkeerden, herkennen wij ook de gruwelijkheden van de tweede wereldoorlog waarin Titus Brandsma geleefd geleden en gestorven is. En we herkennen er ook de gruwelijkheden in die onze broeders en zusters in Syrie en Irak worden aangedaan. Deze lezing brengt ons bij Titus Brandsma’s leven, en bij de actualiteit. Ook het evangelie brengt ons bij Titus Brandsma: want de woorden van Jezus: bemint uw vijanden, doet wel aan die u haten, bidt voor hen die mishandelen, zagen de medegevangenen in vervulling gaan bij Titus Brandsma, die zelfs het scheldwoord moffen niet in de mond nam. Hij volgde radicaal Jezus na, die aan het kruis bad om vergeving voor zijn vijanden. En dat brengt ons bij onszelf: bij waar het ook omgaat in ons geloof.

Want zo heeft Titus Brandsma laten zien waar het ten diepste om gaat in het Christelijk geloof, om radicale liefde. De enige echte radicalisering van de Godsdienst is de radicalisering in de liefde. Radicaal komt van radix: dat wortel betekent: christelijke radicalisering is dus: geworteld worden in de liefde die Christus is.

Er zijn verschillende soorten van radicalisering en de meeste leiden niet tot veel goeds. Daar was Titus Brandsma zich al bewust van in zijn protest tegen het nationaal socialisme. Onverschrokken ging hij door in zijn verzet: om het met de woorden van de apostel Paulus in de tweede lezing te zeggen: het woord van God laat zich niet in boeien slaan: zo liet Titus zich niet intimideren: hij was geweldloos en strijdbaar tegelijk.

Er zijn nog meer parallellen tussen het leven van Titus Brandsma en onze tijd. In 1932 baarde hij opzien met zijn academische toespraak over het Godsbegrip. Deze toespraak begint met de zin: “Onder de vele vragen, welke ik mijzelf stel, houdt wel geen mij meer bezig dan het raadsel, dat de zich ontwikkelende mens, prat en fier op zijn vooruitgang, zich in zo grote getale afkeert van God.” Deze zin zou je zo vandaag de dag kunnen herhalen. Wat is dat toch, die onverschilligheid van God? Als je echt maar enig besef hebt van de beperktheid van je menselijk bestaan, je kwetsbaarheid en sterfelijkheid, hoe kun je dan God vergeten? We hebben tot dusver in een tijd geleefd waarin Godsdienst als iets onbelangrijks, achterhaalds of schadelijks werd gezien. Zijn wij gelovigen daardoor misschien wat timide, geworden, geneigd om dan maar te zeggen, ach het maakt niet uit wat je gelooft, als je maar een goed mens bent? En zijn we daardoor niet in een soort lethargische slaap gesukkeld, waardoor we niet meer van ons geloof kunnen getuigen? De nazi’s probeerden het woord van God in boeien van geweld te slaan, maar het lijkt wel of het in onze tijd het woord van God ingeklonken, geboeid en verlamd is door onverschilligheid, onwetendheid, onzekerheid, lauwheid. Als wij Christus boodschap niet van binnen uit beleven of er niet voor durven uitkomen voor onze boodschap, dan moet het ons ook niet verwonderen dat de wereld geen boodschap aan ons heeft, en dat onze kerken leger en leger worden. Dat is dan ook precies de situatie waarin wij nu verkeren. Anders dan in de tijd van Titus Brandsma verkeren de kerk en de samenleving net als toen in een crisis. Maar een crisis is niet alleen erg. Crisis betekent in het Grieks: oordeel, onderscheid. De huidige crisis in ons geloof en in kerk en samenleving kan ook een moment van beoordeling, onderscheiding en bewustwording zijn, en dat is soms pijnlijk, maar ook positief.

Wanneer we door vergrijzing en financiële zorgen gedwongen worden tot een krimp, tot keuzes maken, dan dwingt deze crisis ons ook om na te denken over onze keuzes: we moet ons opnieuw bewust worden welke opdracht wij hebben als kerk, waar we eigenlijk voor zijn, wat onze taak is in de samenleving, in plaats van hoe we zoveel mogelijk van onze gewoontes en verworvenheden kunnen behouden voor de steeds slinkende groep mensen.

Een franse bisschop zei ooit eens: als de kerk niet dient, dient zij tot niets. Ook onze huidige paus wil ons bewustmaken dat wij iets te brengen hebben in de wereld. Maar wat dan? Denk je misschien bij je zelf? Ik ben toch geen priester, missionaris of pastoraal werker? En wie zit er nog op de kerk te wachten? En dan keren we toch maar weer terug naar de veiligheid van ons binnenkerkelijk leven en vrijwilligerswerk, voor zolang als het duurt. Maar als we proberen te zien wat er in de samenleving speelt, dan is er meer misschien meer vraag naar God dan je denkt, alleen misschien op een heel verborgen manier?

Zou het kunnen zijn dat materialisme, het consumptie gedrag , het oppervlakkige geklets op de TV, het geroer in emoties van mensen die op een soms onbeschaamde manier de intimiteit van mensen in beeld brengt, zou dat misschien een symptoom kunnen zijn van een grote innerlijke leegheid, die verlangt naar vervulling, maar het zoekt op de verkeerde plaats?

Ik vraag me af of ook de Jihad-strijd niet een uitdrukking is van een verlangen om je leven te geven voor idealen, alleen de verkeerde idealen. Het doet me denken aan wat Titus Brandsma zei over het nationaalsocialisme: hoe kan een verkeerd uitgangspunt toch op noodlottige dwaalwegen voeren. Is het niet jammer, zei hij, dat zoveel geestdrift en energie gesteld worden in dienst van zulk een verkeerd begrepen en onzuiver gesteld ideaal? Maar vervolgt Titus: ‘laten wij leren van de vijand’ ons eigen ideaal zuiverder en beter te stellen, om evenveel liefde voor ons ideaal te koesteren, er evenveel geestdrift voor aan de dag te leggen, offervaardigheid om ervoor te leven en te sterven, moed om het in ons zelf en anderen te realiseren”.

Maar wat is dan dat ideaal waar Titus het over heeft? Het is geen abstract, theoretisch ideaal, maar het is iets levends, iets concreets, eigenlijk het is niet iets, maar het is iemand. Het is Christus ,het beeld van de levende God. Iedere tijd, zegt Titus Brandsma, heeft zijn eigen godsbeeld, met zijn eigen beperkingen en mogelijkheden.

We moeten steeds weer, zeker in crisistijd, kritisch kijken naar ons eigen Godsbeeld: klopt dat wel met het ware beeld van God dat Christus is. Dan heel eenvoudig: door heel regelmatig een stukje uit het evangelie te lezen en jezelf af te vragen: wat betekent dat voor mij, dat wat Jezus hier nu zegt?

Wat betekent dat voor onze manier van kerk zijn, voor de manier waarop ik met de mensen om mij heen omga?

Het evangelie nodigt ons uit om om ons heen te kijken: en dan wordt soms duidelijk wat Christus van ons vraagt. Zo was ik laatst bij een groep zusters, een kleine gemeenschap van oude en jonge zusters. Ze hebben een intens gebedsleven, maar ook waren de bezuinigingen op de ouderenzorg hun niet ontgaan, en dat was voor deze kleine groep de aanleiding om een kleinschalig verzorging voor ouderen te beginnen, die elders niet terecht kunnen. Intussen krijgt deze kleine gekrompen en verouderde zustergemeenschap ook weer nieuwe roepingen.

Ook wij als parochie kunnen een dergelijk proces ingaan. Als we kritisch naar onszelf durven te kijken, als we niet alleen aan onszelf denken en in plaats van ‘hoe houd ik zolang mogelijk mijn eigen gemeenschap in stand’ gaan denken: ‘hoe kunnen wij als gemeenschap zo goed mogelijk Christus navolgen in deze tijd, in deze samenleving, dan kunnen we moeilijke keuzes beter aan, en is er ook kans op nieuw leven. We hebben daarvoor de inspiratie van het evangelie nodig en openheid voor wat er om ons heen gebeurt. De schaarste bij de voedselbanken, de eenzaamheid van veel mensen, heel veel dingen om je heen, kunnen je uitnodigen iets van evangelie zichtbaar te maken. We kunnen dat meestal niet op ons eentje. We hebben elkaar daarbij nodig. De komende tijd hebben wij elkaars inspiratie, creativiteit en gebed nodig, om te zoeken naar nieuwe vormen van kerk zijn.

Misschien denk je: ja maar ik ben oud, ik kan dat allemaal niet meer. Dat kan zo zijn, maar het gaat niet alleen om dingen doen. Titus Brandsma benadrukte het belang van concrete daden van naastenliefde, en de ontwikkeling van deugden, maar hij waarschuwde ook, dat het geloof niet moet verworden tot een goede dadendrang, die uiteindelijk alleen maar leidt tot overspannen activistich gedoe, dat uiteindelijk kan uitlopen op innerlijke leegheid en teleurstelling.

Minstens zo belangrijk is alles gedaan wordt, zegt hij, vanuit het besef dat God in ons woont. Daar gaat het om de spirituele kracht van ons geloof, de dragende kracht van het gebed, waaraan iedereen kan bijdragen, ongeacht hoe oud of jong, hoe gezond of ziek je bent. Juist het gebed van de kwetsbare mens is waardevol, zoals ook Titus leven extra betekenis kreeg, door zijn gebed en zijn houding in zijn kwetsbaarheid. Leven vanuit het besef dat God woont in het hart van ieder mens is de bron waar alles uit voort vloeit. Dat besef wordt gevoed door woord en stilte. Het woord raakt ons verstand, die stilte laat het afdalen in ons hart. Laten wij nu, aan het einde van deze woorden, enkele momenten van stilte nemen. Niet zomaar een stilte, maar een stilte voor gebed. Ik zou u willen vragen voor eventjes voor drie intenties te bidden:

  • Voor iemand in deze kerk (kies in gedachte maar iemand uit, iemand die het moeilijk heeft, iemand die u graag mag, of juist iemand aan wie u een hekel heeft (“bidt voor uw vijanden”)
  • Voor iemand die hier vandaag niet is, maar die u hier graag gezien had
  • Voor onze parochie, om wijsheid en inspiratie voor de toekomst.

(Stilte)

Secretariaat

Parochiecentrum
Bergstraat 17
6701 AB Wageningen
Tel. 0317 - 747 108

 

Email: Secretariaat PZTB

Copyright © 2017 Zalige Titus Brandsma. Alle rechten voorbehouden.